# Sự khôn ngoan và/hay sự điên cuồng của đám đông
Một trò chơi tương tác giải thích về mạng lưới xã hội của con người

bỏ qua >
⨯
Bật Tắt
Sự khôn ngoan và/hay sự điên cuồng của đám đông Vì sao các nhóm người lại cư xử thông minh, ngu ngốc, tốt bụng hoặc độc ác? Một trò chơi về mạng lưới con người:
đang tải...
Sự
KHÔN NGOAN , ĐIÊN RỒ
của
ĐÁM ĐÔNG
thời gian chơi: 30 phút • by nicky case • translated by [Nghia Le] • original in English
<next></next> loading... let's play!
Ngài Issac Newton khá chắc rằng mình là 1 người
thông minh. Ý tôi là, sau khi sáng tạo ra giải tích và
luật vạn vật hấp dẫn, ông có đủ thông minh để
thực hiện vài vụ đầu tư tài chính, phải không? Dù sao thì, tóm tắt lại, ông
mất $4,600,000 (đổi ra đồng $ hiện tại) trong vụ
bùng nổ tài chính với tên gọi bong bóng South Sea (tên công ty) năm 1720.
Theo như Newton nói: “Tôi có thể tính được chuyển động
của một người trên thiên đàng, những không tính được sự điên cuồng của con người.” <next>quá buồn cho ông
</next>
Tất nhiên, đó không phải lần duy nhất
mà các thị trường, các cơ quan, hay cả nền
dân chủ trở nên rối tung — sự điên cuồng của
đám đông. Và vào lúc đó, cái lúc bạn vừa mất niềm tin vào nhân loại,
bạn lại thấy mọi người phối hợp để giúp đỡ nhau trong
những khó khăn, công đồng nghĩ ra hướng giải quyết cho các vấn đề,
con người đấu tranh vì một thế giới tốt đẹp hơn — sự khôn ngoan của đám đông!
Nhưng tại sao một số đám đông lại trở nên điên cuồng, hoặc khôn ngoan? Không một lý thuyết nào có thể giải thích mọi thứ,
nhưng tôi tin một lĩnh vực nghiên cứu mới khoa học mạng lưới, có thể chỉ dẫn cho ta! Và ý tưởng chính của nó như sau:
để có thể hiểu về đám đông, ta không nên nhìn vào những cá thể
độc lập, mà nên nhìn vào... <next>...các kết nối của họ.
</next> Hãy vẽ 1 mạng lưới! Mỗi một kết nối biểu thị một tình bạn giữa 2 người Vẽ 1 kết nối. gạch để xóa mời bạn nghịch ngợm thoải mái, khi nào xong thì <next wiggle>tiếp tục nào
</next> Bây giờ, các quan hệ xã hội đem lại nhiều hơn là chỉ làm bức tranh đẹp hơn. Con người nhìn từ các mối quan hệ của họ để thấy thế giới của họ. Ví dụ, mọi người nhìn vào bạn bè, đồng nghiệp để tìm ra bao nhiều % trong số bạn bè của họ (không tính bản thân) là, thế nào nhỉ, những kẻ say xỉn. Vẽ/xóa kết nối, và quan sát điều gì xảy ra!
<next>Tốt, đã hiểu.</next> Tuy nhiên, mạng lưới có thể đánh lừa con người. Cũng như việc Trái đất có vẻ là phẳng vì chúng ta sống trên nó, con người có thể hiểu sai về xã hội bởi vì họ ở bên trong nó.
tùy ý tài liệu tham khảo! ↑
↓ links and references
Ví dụ, 1 nghiên cứu năm 1991 chỉ ra rằng “Hầu hết mọi sinh viên khai rằng bạn bè của họ uống rượu nhiều hơn họ.” Nhưng điều đó là không thể! Làm sao có thể như vậy? Well, bạn chuẩn bị tìm ra câu trả lời, bằng cách vẽ một mạng lưới. Đã đến lúc để <next>ĐÁNH LỪA MỌI NGƯỜI
</next> GIỜ GIẢI ĐỐ!
Lừa mọi người vào trong suy nghĩ rằng phần lớn bạn bè của họ (ít nhất đạt ngưỡng 50%) là những kẻ say xỉn (mặc dù những người bình thường đông gấp đôi!) Đã lừa: trong số 9 người Chúc mừng! Bạn đã thao túng một nhóm học sinh tin vào sự phổ biến của một xã hội thiếu lành mạnh! Làm tốt lắm! <next wiggle>...uh. thanks?</next> Cái bạn vừa tạo ra được gọi là Ảo tưởng số đông, điều cũng dùng để giải thích cho việc mọi người nghĩ tư tưởng chính trị của họ được ủng hộ, hoặc tại sao chủ nghĩa cực đoan lại có vẻ phổ biến hơn những gì thực sự xảy ra. Điên rồ. Nhưng người ta không chỉ đứng đó nhìn ý tưởng và hành vi của người khác, họ chủ động làm theo. Nên bây giờ, hãy nhìn vào thứ mà các nhà khoa học mạng lưới gọi là... <next>“Sự lây lan!”
</next> Hãy gác lại các "ngưỡng" thống kê một lúc. Ở bên dưới: chúng ta có 1 người với một số thông tin. Một số thông tin sai lệch. "Tin vịt", theo giới trẻ ngày nay. Và mỗi ngày, người đó loan tin, như 1 con virus, đến bạn của người đó. Rồi những người đó lại báo cho bạn của họ. Cứ như vậy.
Bắt đầu sự mô phỏng!
(p.s: bạn không thể vẽ khi quá trình mô phỏng đang thực hiện) Lưu ý: mặc dù cái tên khá tiêu cực, "sự lây lan" có thể tốt hoặc xấu (hoặc trung lập hoặc mơ hồ). Có bằng chứng thống kê rõ ràng rằng hút thuốc, sức khỏe, hạnh phúc, xu hướng biểu quyết và mức độ hợp tác đều là "sự lây lan" -- và ngay cả một vài dẫn chứng về tự sát và xả súng hàng loạt cũng vậy. <next wiggle>à thì, thật không hay
</next> Thật sự thì đúng là vậy. Dù sao thì, GIỜ GIẢI ĐỐ!
Vẽ một mạng lưới & chạy mô phỏng, để cho mọi người bị ảnh hưởng bởi "sự lây lan".
(luật mới: bạn không thể xóa các kết nối dày) <next wiggle>Quá tuyệt luôn!
</next> Sự lây lan điên cuồng này được gọi là "thác thông tin". Newton thất bại vì việc đó vào 1720. Khủng hoảng tài chính thế giới năm 2008 xảy ra cũng vì thế.
Tuy nhiên: việc mô phỏng này không đúng. Hầu hết ý tưởng không phát tán như virus. Với nhiều tín ngưỡng và hành vi, bạn cần "tiếp xúc" với sự lây lan nhiều hơn một lần để bị "nhiễm". Vì vậy, các nhà khoa học mạng lưới đã nảy ra một mô tả mới, tốt hơn cho việc phát tán ý tưởng/hành vì, và họ gọi nó là... <next wiggle>“Sự lây lan phức tạp!”
</next> Quay trở lại ví dụ về "ngưỡng" và say xỉn ! Khi bạn chơi lần đầu, mọi người không thay đổi hành vi của mình.
Giờ, hãy mô phỏng chuyện xảy ra khi mọi người bắt đầu uống rượu khi 50%+ bạn họ uống! Trước khi bắt đầu, hãy tự hỏi điều gì sẽ xảy ra.
Giờ hãy bắt đầu và xem sự thật!
Không giống như lây lan "tin vịt" trước đó , sự lây lan này không ảnh hưởng đến tất cả! Vài người đầu tiên bị "nhiễm", vì mặc dù họ chỉ tiếp xúc với 1 người say, người đó chiếm tới 50% số bạn của họ. (phải, họ cô đơn) Ngược lại, người gần cuối của chuỗi không bị "nhiễm", vì khi họ tiếp xúc với những người bạn say xỉn, những người đó không đạt ngưỡng 50% số bạn.
Sự tương quan % của những người bạn bị "nhiễm" có ảnh hưởng. Đó là sự khác nhau giữ thuyết lây lan phức tạp, và thuyết đơn giản lây-lan-như-virus (bạn có thể nghĩ "lây lan đơn giản" chỉ là sự lây lan với ngưỡng 0%)
Tuy nhiên, sự lây lan chưa chắc đã là xấu — vậy là đủ cho sự điên cuồng đám đông, thế còn... <next>...sự khôn ngoan đám đông?</next> Ở đây, chúng ta có 1 người tình nguyện cho... xem nào, cứu hộ, hoặc dạy cho trẻ em bị thiệt thòi ở cộng đồng địa phương, đại loại thế. Mấu chốt là, đó là sự lây lan "tốt". Lần này, hãy để ngưỡng ở 25% — mọi người sẵn sàng tình nguyện, nhưng chỉ khi ít nhất 25% bạn của họ cũng làm. Hey, thiện chí cũng cần sự ủng hộ xã hội.
← Làm cho mọi người "nhiễm" thiện chí! LƯU Ý: Tình nguyện chỉ là 1 trong nhiều sự lây lan phức tạp! Ngoài ra còn: cử tri bầu cử, thói quen sống, thách thức niềm tin của bạn, dành thời gian để hiểu 1 vấn đề sâu — mọi thứ cần nhiều hơn một lần "tiếp xúc". Lây lan phức tạp không nhất thiết phải khôn, nhưng trở nên khôn ngoan là sự lây lan phức tạp.
(Vậy cái gì là lây lan đơn giản ở đời thực? Thường là những chuyện vặt như, "chồn opossum có 13 núm vú") Bây giờ, để thực sự chỉ ra sức mạnh và sự kì lạ của lây lan phức tạp, hãy quay lại... <next>...câu đố trước
</next> Nhớ cái này không? Lần này là với lây lan phức tạp , nó sẽ khó hơn một tẹo...
Thử "lây nhiễm" mọi người với trí khôn phức tạp!
(cứ tự nhiên ấn 'start' và thử các nhiều cách càng tốt) <next wiggle>HOT DANG
</next> Giờ, có thể bạn nghĩ là chỉ cần thêm các kết nối để phát tán bất kì sự lây lan nào, "phức tạp" hay "đơn giản", tốt hay xấu, khôn hay điên. Liệu có thật là như vậy? À thì, hãy quay lại... <next wiggle>...một câu đố trước đó khác
</next> Nếu bạn nhấn "start", sự lây lan phức tạp sẽ phát tán ra khắp nơi. Không có gì bất ngờ. Nhưng bây giờ, hãy làm ngược lại tất cả những gì chúng ta đã làm trước đó: vẽ một mạng để chống lại sự lây lan ra mọi người xung quanh!
Bạn thấy chưa? Trong khi thêm kết nối luôn tăng sự phát tán của ý tưởng đơn giản, nhiều kết nối có thể làm giảm sự phát tán của ý tưởng phức tạp! (khiến bạn tự hỏi về internet, hm?) Và đây không chỉ là vấn đề trên lý thuyết. Nó có thể trở thành vấn đề sống... <next wiggle>...hoặc chết.
</next> Những người ở NASA là những người thông minh. Ý tôi là, họ dùng các lý thuyết của Newton để đưa ta lên gặp chị Hằng. Dù sao thì, tóm tắt lại, năm 1986, mặc cho sự cảnh báo từ các kĩ sư, họ phóng Challenger, thứ đã phát nổ và giết 7 người. Nguyên nhân tức thì: Sáng hôm đó trời quá lạnh.
Nguyên nhân ít tức thì hơn: quản lý bỏ qua lời cảnh báo. Vì sao? Vì Tư duy tập thể. Họ trở nên chống lại những ý tưởng phức tạp mà thách thức niềm tin hoặc cái tôi của họ.
Đó là cách tổ chức rơi vào điên cuồng của đám đông. Nhưng làm sao ta "sắp đặt" cho sự khôn ngoan của đám đông? Ngắn gọn, 2 thứ: <next>Liên kết & Bắc cầu
</next> ← Quá ít kết nối, và ý tưởng không thể truyền đi.
Quá nhiều kết nối, và bạn có tư duy tập thể.
Vẽ 1 nhóm thỏa mãn: chỉ cần vừa đủ để ý tưởng phức tạp lan rộng!
Đơn giản! Số lượng kết nối trong 1 nhóm gọi là liên kết xã hội chính. Thế còn các kết nối <next wiggle>...giữa các nhóm?</next> Có thể bạn cũng đã đoán được, số lượng các kết nối giữa các nhóm được gọi là bắc cầu xã hội chính. Điều này quan trọng vì nó giúp các nhóm thoát khỏi cái giếng của họ!
Xây dựng cầu, để "nhiễm" mọi người với trí khôn phức tạp: Cũng giống như liên kết, bắc cầu cũng có một điểm hoàn hảo. (thử thách thêm: thử vẽ 1 cái cầu dày đến mức sự lây lan phức tạp không thể xuyên qua!) Giờ chúng ta đã biết cách "thiết kế" các kết nối bên trong và giữa các nhóm, hãy... <next wiggle>...làm CẢ HAI cùng lúc!</next> CÂU ĐỐ CUỐI!
Vẽ các kết nối bên trong nhóm (liên kết) và giữa các nhóm (bắc cầu) để phát tán sự khôn ngoan cho toàn bộ đám đông: Chúc mừng, bạn vừa vẽ một dạng rất đặc biết của mạng lưới! Mạng lưới với sự phối hợp tốt của liên kết và bắc cầu là rất quan trọng, và được gọi là <next wiggle>“Mạng lưới Small-world”
</next> "Thống nhất mà không có đồng nhất". "Đa dạng mà không có chia rẽ". "E Pluribus Unum: out of many, one".
Không quan trọng nó được diễn giải thế nào, con người trải qua thời gian và văn hóa thường dẫn đến cùng một ý của trí khôn: một xã hội lành mạnh cần sự kết hợp hoàn hảo của liên kết bên trong nhóm và cầu nối giữa các nhóm. Nghĩa là: Không phải cái này...
(vì ý tưởng không thể lan truyền) hay cái này...
(vì sẽ tạo thành tư duy tập thể) ...mà là CÁI NÀY: Các nhà khoa học mạng lưới có một định nghĩa toán học về trí khôn lâu đời này: Mạng lưới Small-world. Sự kết hợp tối ưu của liên kết và bắc cầu miêu tả các tế bào thần kinh nối với nhau, thúc đẩy sáng tạo tập thể và giải quyết vấn đề, và một lần giúp tổng thống Mĩ John F. Kennedy (vừa đủ) tránh chiến tranh hạt nhân! Vì thế, đây là một vấn đề to lớn. <next>Ok, hãy tóm gọn nó lại nào...
</next> (pst... Muốn biết một bí mật không?) Sự lây lan: đơn giản phức tạp Màu sắc của sự lây lan: Chọn công cụ... Vẽ mạng lưới Thêm người Thêm "bị ảnh hưởng" Kéo/thả người Xóa người XÓA TẤT CẢ (...hoặc, dùng phím tắt!) [1]: Thêm người [2]: Thêm "bị ảnh hưởng"
[Space]: Kéo/thả [Backspace]: Xóa
KẾT LUỘN: tất cả đều là về...
Sự lây lan & Sự kết nối
Sự lây lan: Như cách tế bào thần kinh truyền tín hiệu trong não, con người truyền tư tưởng & hành vi trong xã hội. Chúng ta không chỉ tác động đến bạn bè ta, chúng ta còn tác động đến bạn của bạn bè, và kể cả bạn của bạn của bạn bè! (“hãy trở thành sự thay đổi mà bạn muốn thấy trên thế giới” ... ...) Nhưng cũng như tế bào thần kinh, không chỉ có tín hiệu quan trọng, mà còn...
Sự kết nối: Quá ít sự kết nối và ý tưởng phức tạp không thể lan rộng. Quá nhiều kết nối và ý tưởng phức tạp sẽ bị chà đạp bới Tư duy tập thể. Phương pháp là tạo ra mạng lưới small-world, sự kết hợp tối ưu của liên kết và bắc cầu: e pluribus unum.
(Muốn tạo ra mô phỏng của riêng bạn? xem qua chế độ Sandbox, bằng cách nhấn vào nút (★) bên dưới!)
Thế còn câu hỏi ngày từ lúc đầu? Vì sao một số đám đông trở nên...
<next>...khôn ngoan và/hay điên cuồng?</next>
Từ Newton đến NASA cho đến
khoa học mạng lưới, chúng ta đã khái quát nhiều thứ
hôm nay. Tóm lại, sự điên cuồng của đám đông
không nhất thiết tại vì cá thể độc lập, mà từ
cách chúng ta mắc kẹt trong mạng lưới.
Điều đó KHÔNG có nghĩa là bỏ qua trách nhiệm cá nhân, vì
chúng ta cũng là người dệt nên tấm mạng lưới đó. Vì thế, cải thiện sự lây lan của bạn:
hãy hoài nghi về những ý tưởng tâng bốc bạn, bỏ thời gian ra để hiểu
ý tưởng phức tạp. Và, cải thiện các kết nối của bạn: liên kết với những người cùng tư tưởng, nhưng cũng xây cầu nối qua sự phân chia văn hóa, chính trị.
Chúng ta có thể dệt nên mạng lưới thông minh. Tất nhiên nó khó hơn việc nghịch ngợm
mấy đoạn thẳng trên màn hình... <next>...nhưng nó xứng đáng.</next> “Những chiến thắng lớn và bi kịch trong lịch sử được tạo ra, không phải bởi những người căn bản là tốt hoặc căn bản là xấu, mà là bởi những người về căn bản là con người.”
~ Neil Gaiman & Terry Pratchett
<next small><3</next>
Tạo ra bởi:
NICKY CASE
xem những sản phẩm khác của tôi · follow my tweeter
rất yêu quý và cảm ơn
NHỮNG NGƯỜI ĐÃ ỦNG HỘ TÔI
xem tên & bức vẽ về họ · xem những người thử nghiệm
giúp tôi làm thêm nhiều sản phẩm hơn! <3
♫ music is "Friends 2018" and "Friends 2068" by Komiku
</> Crowds is fully open source
WIN start simulation reset & re-draw Fan-made translations: What the, no fan-made translations exist yet?! (add your own!)

### Phản hồi nhanh về sách của James Surowiecki: Trí khôn của đám đông

Đầu tiên, tôi không chê bai gì cuốn sách này. Đây là quyển sách hay, và Surowiecki cũng cố trả lời câu hỏi như tôi: “vì sao một vài đám đông trở nên điên cuông, hoặc khôn ngoan?”
Câu trả lời của Surowiecki: đám đông đưa ra quyết định đúng đắn khi mọi người độc lập nhất có thể. Ông ấy đưa ra câu chuyện về một hội chợ, nơi người dân được mời để đoán cân nặng một con bò. Ngạc nhiên thay, giá trị trung bình của tất cả dự đoán tốt hơn dự đoán của bất kì ai. Nhưng đây mới là vấn đề: mọi người phải đoán độc lập với nhau. Nếu không thì, họ sẽ bị ảnh hưởng bới những dự đoán sai trước đó, và giá trị trung bình sẽ thay đổi đáng kể.
Tuy nhiên... Tôi không nghĩ "khiến mọi người độc lập nhất có thể" là câu trả lời đầy đủ. Kể cả thiên tài, người chúng ta đánh giá nhầm là những người nghĩ độc lập nhất, bị ảnh hưởng sâu sắc bởi những người khác. Như Isaac Newton từng nói, “Nếu tôi có thể nhìn xa hơn, đó là ở trên vai người khổng lồ.”
Thế ý tưởng nào mới đúng? Sự khôn ngoan có đến từ việc nghĩ cho chính mình, hay nghĩ với mọi người? Câu trả lời là: "Có".
Đây chính là điều tôi muốn giải thích trong phần mở rộng này: làm thế nào để có điểm hoàn hảo giữa độc lập và phụ thuộc — nghĩa là, làm sao để có một đám đông thông minh.

### Có những loại kết nối nào khác?

Vì sự đơn giản, sự mô phỏng của tôi giả định rằng con người chỉ có thể kết nối qua tình bạn, và tình bạn nào cũng như nhau. Nhưng những nhà khoa học mạng lười xem xét các cách khác, như là:
Kết nối một chiều. Alice là sếp của Bob, nhưng Bob nào phải là sếp của Alice. Carol là phụ huynh của Dave, nhưng Dave không phải phụ huynh của Carol. "Sếp" & "phụ huynh" là quan hệ có hướng: mối quan hệ đi theo 1 chiều. Ngược lại, "bạn bè" là quan hệ đa hướng: mối quan hệ đi theo cả 2 chiều. (à thì, hy vọng thế)
Kết nối có trọng số. Elinor và Frankie chỉ là người quen. George và Harry là bạn vào sinh ra tử. Mặc dù đều có "tình bạn" trong cả 2 trường hợp, cái thứ 2 mạnh hơn. Chúng ta nói rằng 2 kết nối này có "trọng lượng" khác nhau.
Hãy nhớ: tất cả những mô phỏng này đều không đúng. cùng một lý do với mọi bản đồ đều "không đúng". Bạn có thấy bản đồ bên trái? Các tòa nhà không phải những khối màu xám vô nghĩa! Các từ không nổi trên thành phố! Tuy nhiên, bản đồ hữu dụng không phải vì đơn giản, mà vì chúng được đơn giản hóa. Tương tự với việc mô phỏng, hoặc bất cứ lý luận khoa học nào. Tất nhiên chúng "không đúng" — đó là lí do chúng có ích.

### Có những loại lây lan nào khác?

Có rất rất nhiều cách để các nhà khoa học mạng lưới mô phỏng "sự lây lan"! Tôi đã lấy cái đơn giản nhất, cho mục đích giáo dục. Nhưng đây là một số cách khác:
Sự lây lan ngẫu nhiên. "Tiếp xúc" với sự lây lan không đảm bảo bạn bị nhiễm, nó chỉ tăng khả năng xảy ra.
Mỗi người có ngưỡng lây lan khác nhau. Mô phỏng của tôi giả định rằng mỗi người có cùng một ngưỡng cho say xỉn (50%) hay tình nguyện (25%) hay sai lệch thông tin (0%). Tất nhiên, nó không đúng ngoài đời thực, và bạn có thể tạo mô phỏng về việc đó.
Một hệ sinh thái của sự lây lan. Vậy nêu có nhiều sự lây lan, với các ngưỡng khác nhau? Ví dụ, một sự lây lan điên rồ đơn giản và một sự lây lan trí khôn phức tạp Nếu có người bị ảnh hưởng bởi điên, liệu họ có thể bị ảnh hưởng bởi khôn ngoan? Hay ngược lại? Liệu có ai có thể bị cả hai?
Sự lây lan có thay đổi và phát triển. Ý tưởng không được truyền tải hoàn hảo từ người này sang người kia như virus. Cũng như trò chơi Telephone, tin nhắn bị thay đổi với mỗi lần kể lại — và đôi lúc sự thay đổi dễ ảnh hưởng hơn nguyên bản! Vì thế, qua thời gian, ý tưởng "phát triển" thành bắt tai hơn, dễ sao chép hơn.

### Tôi muốn tìm hiểu thêm! Còn gì tôi có thể đọc hoặc chơi chăng?

Phần mở rộng này chỉ là bàn đạp cho trí tò mò của bạn, để bạn có thể lặn sâu hơn trong biển kiến thức! Đây là một số thứ về mạng lưới và hệ thống xã hội:
Sách: Connected của Nicholas Christakis và James Fowler (2009). Cho thấy mạng lưới có thể ảnh hưởng ta thế nào. Trích đoạn: Preface & Chapter 1
Tương tác: The Evolution of Trust của Nicky Case (tôi) (2017). Một trò chơi vận dụng game theory về việc sự phối hợp được tạo ra hay phá hủy thế nào.
Tương tác: Parable of the Polygons của Vi Hart và Nicky Case (Vẫn là tôi) (2014). Câu chuyện về làm sao những lựa chọn vô hại khiến thế giới bị tổn hại.
Hoặc nếu bạn muốn thấy toàn bộ bộ sưu tập về tương tác học tập, đây Explorable Explanations, một nơi để học mà chơi!

### “Hầu hết mọi sinh viên khai rằng bạn bè của họ uống rượu nhiều hơn họ.”

“Biases in the perception of drinking norms among college students” by Baer et al (1991)

### “Ảo tưởng số đông”

“The Majority Illusion in Social Networks” by Lerman et al (2016).
Related: The Friendship Paradox.

### “Có bằng chứng thống kê rõ ràng rằng hút thuốc, sức khỏe, hạnh phúc, xu hướng biểu quyết và mức độ hợp tác đều là "sự lây lan”

From Nicholas Christakis and James Fowler's wonderfully-written, layperson-accessible book, Connected (2009).

### “và ngay cả một vài dẫn chứng về tự sát”

“Suicide Contagion and the Reporting of Suicide: Recommendations from a National Workshop” by O'Carroll et al (1994), endorsed by the frickin' Centers for Disease Control & Prevention (CDC).

### “và ngay cả một vài dẫn chứng về xả súng hàng loạt”

“Contagion in Mass Killings and School Shootings” by Towers et al (2015).
Also see: the Don't Name Them campaign, which urges that news outlets DO NOT air mass murderers' names, manifestos, and social media feeds. This spreads the contagion. Instead, news outlets should focus on the victims, first responders, civilian heroes, and the grieving, healing community.

### “Khủng hoảng tài chính thế giới năm 2008.”

“Lemmings of Wall Street” by Cass Sunstein, is a quick, non-technical read. Published in Oct 2008, right in the wake of the crash.

### “Lý thuyết về sự lây lan phức tạp.”

“Threshold Models of Collective Behavior” by Granovetter (1978) was the first time, as far as I know, anyone described a "complex contagion" model. (although he didn't use that specific name)
“Evidence for complex contagion models of social contagion from observational data” by Sprague & House (2017) shows that complex contagions do, in fact, exist. (at least, in the social media data they looked at)
Finally, “Universal behavior in a generalized model of contagion” by Dodds & Watts (2004) proposes a model that unifies all kinds of contagions: simple and complex, biological and social!

### “chồn opossum có 13 núm vú”

12 cái xếp thành vòng tròn + 1 cái ở giữa

### “Tư duy tập thể”

This Orwell-inspired phrase was coined by Irving L. Janis in 1971. In his original article, Janis investigates cases of groupthink, lists its causes, and — thankfully — some possible remedies.

### “liên kết và bắc cầu xã hội chính”

These two types of social capital — "bonding" and "bridging" — were named by Robert Putnam in his insightful 2000 book, Bowling Alone. His discovery: across almost all empircal measures of social connectiveness, Americans are more alone than ever. Golly.

### “bắc cầu xã hội chính có điểm hoàn hảo”

“The Strength of Weak Ties” by Granovetter (1973) showed that connections across groups helps spread simple contagions (like information), but “Complex Contagions and the Weakness of Long Ties” by Centola & Macy (2007) showed that connections across groups may not help complex contagions, and it fact, can hurt their spread!

### “Mạng lưới small-world”

The idea of the "small world" was popularized by Travers & Milgram's 1969 experiment, which showed that, on average, any two random people in the United States were just six friendships apart — "six degrees of separation"!
The small-world network got more mathematical meat on its bones with “Collective dynamics of small-world networks” by Watts & Strogatz (1998), which proposed an algorithm for creating networks with both low average path length (low degree of separation) and high clustering (friends have lots of mutual friends) — that is, a network that hits the sweet spot!
You can also play with the visual, interactive adaptation of that paper by Bret Victor (2011).

### “[Mạng lưới small-world] mô tả cách các tế báo thần kinh kết nối”

“Small-world brain networks” by Bassett & Bullmore (2006).

### “[Mạng lưới small-world] thúc đẩy sáng tạo tập thể”

“Collaboration and Creativity: The Small World Problem” by Uzzi & Spiro (2005). This paper analyzed the social network of the Broadway scene over time, and discovered that, yup, the network's most creative when it's a "small world" network!

### “[Mạng lưới small-world] giải quyết vấn đề”

See “Social Physics” by MIT Professor Alex "Sandy" Pentland (2014) for a data-based approach to collective intelligence.

### “[Mạng lưới small-world] giúp tổng thống Mĩ John F. Kennedy (vừa đủ) tránh chiến tranh hạt nhân!”

Bên cạnh vụ nổ NASA Challenger, ví dụ nổi tiếng nhất về Tư duy tập thể là sự kiện Vịnh Con Lợn. Năm 1961, tổng thống Mĩ John F. Kennedy và đội ngũ cố vấn của ông tin rằng — bằng cách nào đó — sẽ thật tuyệt vời nếu họ bí mật xâm lược Cuba và lật đổ Fidel Castro. Họ thất bại. Thật ra, còn tệ hơn cả thất bại: Nó dẫn đến Khủng hoảng tên lửa Cuba năm 1962, lần gần nhất thế giới phải đối mặt với chiến tranh hạt nhân.
Thế đó, JFK thật sự làm rối tung mọi chuyện.
Tuy nhiên, với bài học rút ra từ vự Vịnh Con Lợn, JFK cải tổ đội ngũ của ông để tránh Tư duy tập thể. Tiêu biểu là, ông ấy: 1) tích cực khuyến khích mọi người chỉ trích, qua đó làm giảm "ngưỡng lây nhiễm" cho ý tưởng thay thế. và 2) ông ấy chia nhỏ đội của mình thành các nhóm nhỏ trước khi cải tổ, điều đó khiên nhóm của ông được thiết kế theo mô hình "mạng small-world"! Tựu chung lại, sự sắp xếp này cho phép các ý kiên đa dạng hơn, mà lại không quá rạn nứt — sự khôn ngoan của đám đông.
Và thế là, với những con người tạo ra sự kiện Vịnh Con Lợn, những được cải tổ chọn lọc để giải quyết vụ Khủng hoảng tên lửa Cuba... Nhóm của Kennedy đã đạt được thỏa thuận hòa bình với người lãnh đạo Sovie - Nikita Khrushchev. Soviet sẽ loại bỏ tên lửa của họ khỏi Cuba, bù lại, Mĩ phải hứa không được xâm chiếm Cuba nữa. (và cũng đồng ý, trong bí mật, loại bỏ tên lửa Mĩ khỏi Thổ Nhĩ Kì)
Và đó là câu chuyện bằng cách nào cả nhân loại suýt chết. Nhưng "mạng small-world" đã cứu vãn điều đó! Đại loại thế.
Đọc thêm on Harvard Business Review, or from the original article on groupthink.

### “Chúng ta không chỉ tác động đến bạn bè ta, chúng ta còn tác động đến bạn của bạn bè, và kể cả bạn của bạn của bạn bè!”

Again, from Nicholas Christakis and James Fowler's wonderful book, Connected (2009).

### “hãy hoài nghi về những ý tưởng tâng bốc bạn”

Phải, kể cả ý tưởng bên trong phần mở rộng này.

### ★ Chế độ Sandbox ★

Các phím tắt (1, 2, space, backspace) hoạt động ở mọi câu đố, không chỉ ở chế độ Sandbox! Nghiêm túc đấy, quay lại thử xem, và thay đổi mô phỏng ngay tại chỗ đó nữa. Thật ra, đó là cách tôi tạo ra những câu đố ấy. Have fun!
To my supporters on Patreon: I'm deeply grateful. Your generosity literally feeds me and pays my rent, and grants me the creative freedom to make these weird math/social-science games. From the bottom of my heart, thank you!
Cảm ơn, những người đã chơi thử Crowds trong nhiều giai đoạn của sản phẩm!
The Prototype:
Maria · Monica Srivastava
The Alpha:
Glen Chiacchieri · Kalli Repzeti · Mali Akmanalp · Toph Tucker
The Beta:
Alex Dytrych · Amit Patel · Cassandra McClure · Catherine Ray · Josh Comeau · Kayle Sawyer · Matthew Conlen · Srini Kadamati · Vanessa Shen · Wick Perry